Metodyka

OCENA WARTOŚCI HODOWLANEJ w STACJACH OCENY TRYKÓW
dr inż. Jan Knapik
Instytut Zootechniki Państwowy Instytut Badawczy
Dział Genetyki i Hodowli Zwierząt

W stacji kontroli oceniane są zwierzęta ze stad zarodowych posiadających minimum dwa tryki stadne i dla których prowadzone są księgi. Ocenie poddawane są zwierzęta ze wszystkich ras. Jest to zalecana metoda oceny. Wyboru zwierząt do oceny dokonuje hodowca w uzgodnieniu z selekcjonerem Polskiego Związku Hodowców Owiec i Kóz oraz w porozumieniu z kierownikiem SOT. Obiekt stacji kontroli znajduje się w IZ PIB ZD Pawłowice, ferma Kociugi.

Hodowca wraz z selekcjonerem winien przesłać do Stacji informację o chęci oceny tryka/ów/ nie później niż na 3 /trzy/ tygodnie przed docelową masą ciała jagniąt-tryczków przy odbiorze. Zwierzęta są przyjmowane do Stacji przez cały rok.

Liczba potomstwa branego do tuczu, po każdym ojcu zgłoszonym do oceny, wynosi 6–8 szt. Przy odbiorze od hodowcy, wiek poszczególnych jagniąt-tryczków winien wynosić od 56 do 75 dni a masa ciała od 17 do 22 kg. Średnia masa ciała dla grupy powinna wynosić ok. 18–19 kg. w przypadku zwierząt ras prymitywnych wymogi dotyczące wieku oraz masy ciała są określane indywidualnie — specyficzne dla rasy.

W celu zmniejszenia do minimum trudności związanych z przejściem na inne żywienie, jagnięta w stadach macierzystych, powinny być przyzwyczajane do pobierania paszy treściwej.

Zwierzęta przebywają w boksach grupowych na ściółce. Żywione są do woli mieszanką pełnoporcjową granulowaną. Pozostają one w stacji do osiągnięcia końcowej masy ciała 40–42 kg. w przypadku zwierząt ras prymitywnych końcowa masa ciała jest określana indywidualnie — specyficzna dla rasy.

Określane są cechy tuczne (średnie dobowe przyrosty masy ciała w okresie oceny, średnie zużycie paszy na 1 kg przyrostu masy ciała.) oraz rzeźne (uzyskane w wyniku uboju jagniąt tusze poddawane są dysekcji częściowej oraz szczegółowej wg metodyki IZ). Ponadto przed ubojem jagnięta poddane są przyżyciowym pomiarom zoometrycznym. Przyżyciowe monitorowanie umięśnienia i otłuszczenia wykonywane jest przy pomocy ultrasonografu.
Na obrazach przekrojów poprzecznych m.l.d dokonuje się szeregu pomiarów.

Dane zbierane są na specjalnie przygotowanych kartach dokumentacyjnych a indeksy wyliczane wg zmodyfikowanej w IZ PIB metody duńskiej. Ponadto wyliczane są podstawowe charakterystyki cech tucznych i rzeźnych. Wyniki dostarczane są Hodowcy po zakończeniu oceny przez wszystkie zwierzęta danej rasy znajdujące się w Stacji w danym sezonie oraz zamieszczane na stronie internetowej IZ PIB raz w roku.

Podstawą do obliczeń indeksów stacyjnych są odchylenia od średniej cech poprzednich dwóch lat w obrębie danej rasy Obliczane są indeksy: WP (wykorzystania paszy), W (wzrostu), U (umięśnienia), O (otłuszczenia) oraz UŻ (użytkowości), który łączy indeksy WU. Poszczególne indeksy liczone są wg następujących wzorów:

WP = 0,5 ⋅ ((F ⋅ 100 ∕ Fe) − 100) + 100, gdzie
  • F — średnie zużycie paszy/1 kg przyrostu masy ciała dla rasy
  • Fe — zużycie paszy/1 kg przyrostu masy ciała dla osobnika
W = h2 ⋅ ((0,25 ⋅ BW + 0,75 ⋅ TW) − 100) + 100, gdzie
  • h2 — współczynnik odziedziczalności dla przyrostów dobowych = 0,5
  • BW — początkowa masa ciała wyrażona jako % średniej dla rasy
  • TW — średni przyrost dobowy masy ciała w okresie testu wyrażony jako % średniej dla rasy
U = h2 ⋅ (100 ⋅ ((MA − RMA) ∕ RMA)) + 100, gdzie
  • h2 — współczynnik odziedziczalności dla powierzchni m.l.dorsi = 0,45
  • MA — powierzchnia m.l.dorsi osobnika (przyżyciowy pomiar USG)
  • RMA — średnia powierzchnia m.l.dorsi dla rasy
O = h2 ⋅ (-(100 ⋅ ((FT − RFT) ∕ RFT))) + 100, gdzie
  • h2 — współczynnik odziedziczalności = 0,45
  • FT — grubość tłuszczu osobnika (przyżyciowy pomiar USG)
  • RFT — średnia grubość tłuszczu dla rasy
UŻ = 100 + (W − 100) + (U − 100)

Szczegółowa metodyka oceny wartości hodowlanej w stacjach oceny tryków zawarta jest w załączniku — …